In eerdere bijdragen (zie 1 en 2) is hier verslag gedaan van een reis die H&ik maakten langs Outsider Art Environments. Bij elkaar bezochten we zo’n tien/twaalf van die bijzondere plekken. Niet allemaal kwamen ze in een verslag terecht. Een flink deel is wel interessant om te bekijken, maar er valt eigenlijk niet veel meer over te vertellen dan al staat vermeld op de site van Henk van Es. Toch zijn er enkelen die (voor mij) met kop en schouders boven de rest uitsteken.
Ten eerste is dat de Cycloop van Tinguely e.a. (overigens niet door Van Es beschreven, omdat het meer reguliere dan outsider kunst is). De Franse Wikipedia erover is interessant.
Als je van Tinguely houdt, dan is dit de absolute top en een bezoek (met rondleiding in dit enorme gevaarte) meer dan waard (onder Parijs). Tot 5 maart 2017 ook nog in het Stedelijk zijn grote overzichtstentoonstelling.
Verder bezochten we twee musea met outsider art. In Lausanne La Collection de l’Art Brut: prachtig museum met grote collectie en wisselende exposities.
Nog mooier vonden we La Fabuloserie (website hopelijk tijdelijk niet bereikbaar, maar wel hun Facebook-pagina en uitgebreide informatie op de Franse Wikipedia. Plus een beschrijving op de site van Henk van Es). Een privé museum opgezet door het echtpaar Bourbonnais om eigen kunst en collectie in onder te brengen. Alleen het pand al en de ligging (In Dicy, Yonne) zijn de moeite van een bezoek waard. Binnen staan overweldigende beelden van Alain Bourbonnais zelf. Maar ook veel andere outsider kunstenaars komen aan bod. Ons raakte in het museum zelf (er is ook een grote beeldentuin) werk van Francis Marshall, geen ‘echte’ outsider, omdat hij een officiële kunstopleiding volgde, maar toch heel verwant. Geen eigen site, maar zie o.a. hier en hier).
Het hoogtepunt was – sans aucun doute – Le Manège de Petit Pierre. In de tuin van de Fabuloserie is dit grandioze bouwsel van Pierre Avezard (1909-92) te bewonderen. Een soort kleine kermis met draaimolens, allerlei andere bewegende taferelen, een heuse Eiffeltoren uit hout, ijzer en afval en nog veel meer. Bijzonder, humoristisch en ontroerend, hoe deze zwaar gehandicapte man zo’n ‘eigen wereld’ heeft weten te bouwen (en in beweging houden). Zijn levenswerk dreigde, nadat hij in een verpleeghuis werd opgenomen, langzaam maar zeker te vergaan.
Gelukkig werd het in 1988 door het echtpaar Bourbonnais, met hulp van veel vrijwilligers, gedemonteerd en weer opgebouwd in de Fabuloserie. Bezoek de site van Henk van Es, waar veel informatie te vinden is over ‘Petit Pierre’ en waar alle filmpjes (ook het Russische) de moeite waard zijn.
Zo’n vier jaar geleden – we waren sinds lente 2012 actief als guerrilla- en pothole gardeners in de Uitvinderswijk – liepen Hanneke en ik over het Copernicusplein. Ik zag de boom in de middenberm en zei: “Moet je kijken, in dat driehoekje zou ik een kabouterhuisje kunnen maken.” Hanneke keek me verbaasd aan, een kabouterhuisje? Was ik wel helemaal bij m’n hoofd? Maar mij liet het idee niet meer los.
Pothole gardening
Geïnspireerd door Steve Wheen hadden we al een aantal pothole gardens gemaakt. Piepkleine tuintjes, in gaten (potholes) in stoep of straat, omgetoverd tot grappige tafereeltjes met plantjes, bloemen en ‘props’. Die vaak een glimlach op het gezicht van voorbijgangers toveren.
Steve is inmiddels internationaal bekend, schreef een boek en vertoonde zijn kunsten zelfs op de Chelsea Flower show.
Zo’n prof ben ik niet, maar in april 2012 kwam er de eerste Nederlandse pothole garden in de Galileïstraat. Best eng, op een zondagochtend, in m’n eentje, op m’n knieën daar in die straat (klik hierboven voor de video).
Oefenen in woonkamer van Marconistraat, waar een boom stond.
Voorbereiding Bij dat kabouterhuisje begon ik me van alles af te vragen. Hoe moet het eruit zien? Waarvan gemaakt? En hoe maak ik het ‘hufterproof’? Ik wist inmiddels al goed hoe snel pothole gardens ‘leeggeroofd’ werden of zelfs geheel verdwenen. Dat wilde ik niet; het leek me leuk als dit huisje een min-of-meer permanente toevoeging aan het Copernicusplein werd.
Dat heb ik geweten, om dat voor elkaar te krijgen was meer nodig dan alleen dat eerste huisje neerzetten in november 2012. Niet alleen vele opknapbeurten waren daarvoor nodig, maar vooral steeds ervoor zorgen dat essentiële onderdelen niet verdwenen. Dat ‘bewoners’ geregeld verdwenen was tot daaraan toe, maar het huis zelf zou toch moeten blijven staan, vond ik in mijn jeugdige naïviteit. Pas na bijna drie jaar wist ik het zo met pennen, schroeven, ijzerdraad e.d. te verankeren, dat het niet meer werd losgerukt. Plus de toevoeging van een (kunstgras) tuintje (zonder korrels!), omdat ook echt gras niet bestand bleek tegen de plaatselijke micro-klimaat-omstandigheden.
Kabouterhuis zonder kabouters?
Kerst 2012, later zelfs ingesneeuwd.
Grappig is dat iedereen, ik incluis, het vanaf het begin over ‘kabouterhuis’ had. In het eerste tuintje stond een soort heksje en een mannetje met een bezem, geen kabouters, wel een hoop boerderij-dieren. Toen de eerste bewoners (al snel) ‘vertrokken’ verving ik ze niet door kabouters. Ook niet met Kerst 2012, een paar maanden na de start van het huis.
Niet alleen ik vulde de bewoners geregeld aan, ook anderen zetten allerlei poppetjes in de tuin, maar zelden een echte kabouter, dat kwam pas later, toen kleinkinderen Charlotte en Arthur erbij betrokken raakten. Nadat alle bewoners voor de zoveelste maal waren verdwenen, vroeg ik ze om mee te helpen. In juli 2013 doneerden zij hun oude speelgoed: zeven dwergen, Sneeuwwitje en de prins en richtten de tuin met z’n tweetjes helemaal opnieuw in. De video daarvan is HIER te zien. Maar helaas, ook deze bewoners waren na een paar dagen verdwenen. Ik wilde de kleinkinderen er niet direct over bellen, maar na twee weken moest het er toch van komen. Ik vertelde Charlotte de lotgevallen van hun bewoners. Haar reactie was: “Er wonen waarschijnlijk heel veel arme kinderen bij jullie in de buurt.” Soms was het huis zo gehavend, dat ik het in z’n geheel verwijderde om thuis op te knappen en nog meer hufter-proof te maken. Bij één van die verwijderingen bleek hoe buurtbewoners gehecht waren geraakt aan het kabouterhuisje. Op de boom verscheen een fraaie affiche, waarover meer in dit artikel.
Maar wat we ook deden, zelfs de plaatsing van oproepen en een (fake) camera, de kabouters bleven verdwijnen.
Team Doedel. Klik op de foto voor meer informatie van deze geocachers.
Geocaching
Het ging helemaal mis toen het Kabouterhuisje half 2013 ‘geocach’ werd. Een wereldwijd spel, waarbij deelnemers kleine verstopte ‘geocaches’ proberen te vinden. In een speciaal kokertje of doosje kunnen ze hun bezoek melden en vaak maken ze foto’s die op de Geocaching-site geplaatst worden. TeamKIS98 plaatste zo’n cach in het bushokje tegenover het kabouterhuisje en doopte het: Kabouterhotel. Door die naam dachten veel spelers dat de schat achter de gevel van het huisje verborgen was. Dat leidde tot veelvuldige sloopwerkzaamheden. Meer dan 200 deelnemers vonden de geocach uiteindelijk, niet in het ‘hotel’, maar in het bushokje ertegenover. Een jaar later werd de geocach gelukkig opgeheven.
Smurfen
Toen brak in augustus 2013, ik herinner me niet meer hoe en door wie, het smurfentijdperk aan. De tuin zaten opeens vol met smurfen, plus grote smurf en tovenaar. Niet alleen kwamen ze er wonen, maar de tuin en het huis werden flink aangepakt. Bijkomstig voordeel van de nieuwe bewoners was dat ze nauwelijks meer weggekaapt werden. En als het al gebeurde, verschenen er steeds weer nieuwe smurfen.
De smurfen, net na aankomst.Na de opknapbeurt.
We wisten inmiddels dat het huisje door veel buurtbewoners, vooral kinderen gewaardeerd werd. Het was leuk om met Hanneke in het bushokje tegenover het huisje te zitten en te kijken naar de reacties van voorbijgangers.
Vaak zien kinderen het ’t eerst en trekken aan de arm van hun ouders om ze tot stoppen te manen. Glimlachen en bewondering alom. Ook blijken veel (klein)kinderen het met hun (groot)ouders geregeld te bezoeken, als een vast uitje.
Ontruimd
In juli 2014, toen Hanneke en ik al een paar maanden in ons nieuwe huis in het centrum van Den Haag woonden, zo’n vijf km van het huisje, gaf ik er de brui aan. Een bericht op Den Haag Direct bevestigt dit. Maar als we er af en toe langs kwamen en de deplorabele staat van het huisje zagen, deed het toch wel een beetje pijn. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Ik renoveerde het geheel zeer grondig.
Geheel gerenoveerd, 31 juli 2015.Zelfs een plaatselijke schilderes was geïnspireerd door het Kabouterhuis.
Nu met grondverf en drie lagen lak, een tuin van kunstgras op multiplex, extra verankering enz. Herplaatsing, wederom met kabouters, was eind juli 2015 en ik moet zeggen dat het ’t aardig houdt. Niet wat bewoners betreft, maar het huis is nu makkelijk schoon te maken en wordt geregeld door onbekenden van allerlei bewoners en dieren voorzien, tot Thaise boeddha’s aan toe.
Al met al een heel lang verhaal (voor mijn doen), maar dit is nog lang niet alles van wat er allemaal met en rond het kabouterhuisje is gebeurd. Voorlopig wel genoeg, lijkt me.
Wij (en dat zijn er best veel) hebben er al meer dan vier jaar plezier van.
Gister schreef ik over het bouw-debakel In Tempo, het tweehonderd meter hoge gebouw in Benidorm. Dat was een groot debakel, maar er zijn o, zo vele kleintjes. Hier in Dénia bijvoorbeeld zie ik er tientallen. Bij deze realiseerde ik me dat ze eigenlijk dezelfde vorm hebben. Pilaren (wat zijn we daar toch dol op) met daar bovenop een driehoek. Hier in Dénia rechtop, in Benidorm op zijn kop. Maar beiden uiteindelijk over de kop.
Interesse? Richt u tot de firma Brandhout en Co!
Hanneke & ik hebben Benidorm, Manhattan aan de Middellandse Zee, bezocht. Elders daarover misschien meer, maar nu even over het grootse Benidorm Debakel.
Een paar dagen geleden reden we langs de afslag en zagen in de verte een enorm gebouw dat leek te bestaan uit twee pilaren met midden daarbovenop een omgekeerde groenige kegel. Wat was dat nou? Een appartementen-complex? Een monument? Een enorm kantoorgebouw? Het was vanaf de ‘Autopista’ niet goed te zien. Maar vandaag hebben we het ding van dichtbij ‘bewonderd’. Ongelofelijk: 200 meter hoog met 47 etages. Allemaal appartementen. Je gelooft je ogen niet. Maar het wordt nog veel gekker.
De tekst hierna is grotendeels gebaseerd op een artikel over dit gebouw in het AD van 11-8-2013. (LET OP, dit artikel bevat foute informatie over het ontbreken van liften, zie toevoeging eronder)
“Een megalomaan bouwproject dat een symbool van hoop en welvaart had moeten worden, is uitgedraaid op een regelrechte miskleun. De 200 meter hoge wolkenkrabber telt 47 verdiepingen, maar de lift gaat door een ontwerpfout niet verder dan de 20ste etage.
Oorspronkelijk zou het opmerkelijke gebouw slechts twintig verdiepingen tellen. De projectontwikkelaar raakte tijdens het bouwen echter zo enthousiast, dat er nog 27 etages aan werden toegevoegd, om zo uit te groeien tot het hoogste appartementen-complex in Europa.
Men vergat echter – het is echt waar – de liftkokers te hertekenen, waardoor deze uiteindelijk niet ‘meegroeiden’ met de wolkenkrabbers. Tot de twintigste verdieping kan men nu gebruik maken van de lift, daarna wachten trappen. Veel trappen. Er is namelijk geen ruimte meer vrij om de liftkoker door te trekken naar de top.
Het complex moest in 2009 af zijn, maar momenteel is nog altijd maar 94 procent van het gebouw voltooid. De architecten van het project hebben naar verluidt de handdoek in de ring gegooid en ontslag genomen.”
Bij nader onderzoek blijkt dat verhaal van de liften niet te kloppen, het was ook al zo onbegrijpelijk dat dat zou zijn gebeurd. Zie hierover een artikel in The Guardian. Een aardig voorbeeld van het inmiddels veelbesproken fake-nieuws. Het AD (en ik) zijn er mooi ingetuind.
Maar dat maakt de situatie van het In Tempo gebouw, want zo heet het, er niet beter op. Wij stonden vandaag aan de voet van dit wonder der grootheidswaanzin. Het staat onafgebouwd, geheel leeg, met gebroken ramen. Grote hekken eromheen. Niemand kan erin. Een dame die we op straat ernaar vroegen zei; ” It’s a horror, it’s ugly, it must go away!”
Ook blijkt uit diverse artikelen dat de bouwondernemer (Olga Urbana) failliet is gegaan met een schuld van 140 miljoen euro en dat de bank die erbij betrokken is een ‘bad bank’ is (van Chinezen en Russen). Al met al een van de grootste schandalen uit de 10 jaar lange bouw-boom in Spanje, waardoor nu nog honderdduizenden gebouwen, appartementen, vliegvelden, cultuurcentra etc. onafgebouwd staan te verkrotten. Meer hierover in het bovengenoemde Guardian-artikel.
Het openbare leven ligt stil in Spanje, want vandaag wordt gevierd dat Maria onbevlekt ontvangen is op 8 december. Ik weet niet precies hoe oud Maria was toen ze Jezus kreeg, maar haar geboorte zal zo’n 20-25 jaar voor onze jaartelling geweest moeten zijn, op 8 september, negen maanden later.
Niet erg bijbelvast, moet ik bekennen altijd gedacht te hebben dat ‘onbevlekt ontvangen’ betekende dat Maria Jezus kreeg zonder gemeenschap met een man, maar dat klopt dus niet. Maria onbevlekt ontvangen betekent dat Maria verwekt (door Anna en Joachim) en geboren is zonder met welke zonde dan ook besmet te zijn, zelfs niet de erfzonde. Door God zo gepland om haar voor te bereiden op de geboorte van Christus. Volgens dit Rooms Katholieke dogma is Maria de enige vrouw in de geschiedenis die geheel zonder (erf)zonde is.
Toevallig lees ik hier op mijn vakantieadres De Lof der Zotheid, waarin Erasmus zich afvraagt waar godgeleerden hun wijsheid toch vandaan halen. Over de onbevlekte ontvangenis is bijvoorbeeld niets te vinden in de bijbel, helemaal niets. Toch vervloekt Paus Pius IX allen die dit door hem in 1854 – zonder concilie – verkondigde dogma betwijfelen of verwerpen.
Het is voor mij nog steeds een raadsel dat 80-90% van alle mensen op aarde gelooft in de een of andere god of goden. Toch kan ik me daar nog wel iets bij voorstellen. Het geeft steun, onverklaarbare zaken lijken erdoor min of meer begrijpelijk enz. Maar waarom we ook nog geloven in allerlei andere vreemde sprookjes , verzonnen door de kerk zonder enige bijbelse of andere basis, ik kan er niet bij.
Maar het openbare leven ligt hier stil. Hebben miljoenen Spanjaarden dan misschien toch gelijk?
In het huis waar we momenteel verblijven aan de Costa Blanca, staat een klein dressoirtje met het onderstaande relief. Wat verbeeldt dit, vraag ik me af. Links lijken het meer indianen met die bladeren/veren op hun hoofd, rechts blanken met messen en bekers drank(?). Wie helpt? Google picture search levert niets op. Klik op de foto voor een grotere afbeelding.
Pech blijft Voorlinden achtervolgen. Na het vertrek van Pijbes blijkt nu een boom op de oprijlaan gekraakt door twee strijdlustige kabouters. Wat staat het nieuwbakken museum nog meer te wachten?
Het nieuws rond het Gronings studentencorps roept herinneringen op aan ‘Dachautje spelen’, zoals beschreven in mijn blog van ruim negen jaar geleden. Het begint zo:
Toen ik op mijn 19de ging studeren in Delft, was Nederland me enigszins onbekend na vier jaar middelbare school in Parijs. Mijn vader zei: “Word lid van het corps, je moet wel even door die ontgroening heen, maar dan heb je ook wat, het is goed voor je toekomst!” Hoewel ik geen idee had wat corpora waren, wist ik wel iets van ontgroening. Bij de zeeverkenners en toen ik op mijn 16de een maand op het zendschip Veronica werkte, had ik het nodige meegemaakt, over het algemeen leuke ervaringen trouwens. Hoe dan ook, ik fietste vanuit het ouderlijk huis in Den Haag naar de Phoenixstraat. In een souterrain onder het sociëteitsgebouw meldde ik me aan, tenminste dat probeerde ik, want ik werd gelijk enorm afgeblaft. Hoe ik me dacht in te schrijven, terwijl ik geen das droeg? Dus fietste ik terug om een stropdas te lenen en schreef me alsnog in. LEES HIER VERDER (en sla die drie puntjes maar over).
De tuin in Quatre-Champs bood – vanaf de weg – een desolate aanblik: een grote verzameling nauwelijks geordende rommel. Veel van de verticale maaksels waren omgevallen en een boom omgewaaid. Zou er een hevige storm hebben gewoed?
E.e.a. werd bevestigd door de maker Gérald Finot die naar buiten kwam snellen toen we het tuinpad opliepen. Er was inderdaad een storm geweest en van alles omgewaaid en kapot gegaan. Toegang tot de tuin konden we niet krijgen.
En het is de vraag of het ooit nog goed komt met deze OE. Het kan natuurlijk een tijdelijke inzinking zijn geweest, maar Gérald maakte een vermoeide en verwarde indruk, vertelde dat hij zijn andere huis, schuin tegenover de tuin, aan het verkopen was en vroeg ons een andere keer, later, terug te komen.
Zonder verder veel bekeken te hebben vertrokken we, mijmerend over het lot van deze en andere OE’s, als de maker ervan is overleden of niet meer in staat om zijn/haar werk te onderhouden.
Klik op de foto voor een grotere afbeelding.
In Saarbrücken daarentegen was zeker geen sprake van verval. Daar werd nog druk gebouwd aan het ‘Middeleeuwse slot’ in de achtertuin van Heinz en Hildegard Schönewolf. Op een van te voren afgesproken zondag bezochten we ze.
Het kasteel, tegen de achterwand van hun tuin (een steile rotswand) was al van buiten enigszins te zien. Rondborstige Hildegard begroette ons allerhartelijkst nadat we aan de poort klopten en leidde ons door een propvol atelier naar de eigenlijke achtertuin.
Daar zagen we het slot in zijn volle glorie. Meer dan veertig jaar bouwt de nu tachtigjarige Heinz er al aan. Met echte loodzware granietblokken, cement, hout, dakpannen en ander materiaal.
Hij is niet te stuiten, ook op deze zondag is hij druk bezig. Vooral met de ‘hoofdtoren’ van meer dan 15 meter hoog, die tot stand komt achter de steiger links op de foto.
Hildegard leidt ons -druk vertellend – rond in een wirwar van gangetjes, kamertjes en wenteltrapjes die zich allemaal achter deze gevel bevinden, evenals een heuse visvijver met karpers. Overal reliëfs aan de muren, schilden, wapens, harnassen en wat al niet meer. En niet te vergeten de door Hildegard verzorgde planten op en aan de vensterbanken, balkonnetjes en gevel. Ondanks dat het (binnen) een nogal rommelige indruk maakt, met overal stof, elektriciteitsdraden, bakken met gereedschap en bouwmaterialen, is het begrijpelijk dat deze OE veel bezoek trekt, zelfs als trouwlocatie. Anton Pieck zou het ongetwijfeld ook heel graag bezocht hebben.
Zoals eerder bericht maakte ik afgelopen winter een kaart van Europa met gele stippen erop (meer dan honderd in Nederland, België, Duitsland, Zwitserland en Frankrijk). Die gele stippen staan voor ‘outsider environments’ (OE’s) die de moeite waard leken om te bezoeken. Andere landen volgen hopelijk nog. Die stippenkaart werd aangevuld door een genummerde lijst met nuttige gegevens van al die plekken, grotendeels ontleend aan de fantastische site van Henk van Es (outsider-environments.blogspot.nl). In juni en juli maakten Hanneke en ik een reis langs een aantal van die plekken.
Toch zijn er enkelen die (voor mij) met kop en schouders boven de rest uitsteken.
Binnen staan overweldigende beelden van Alain Bourbonnais zelf. Maar ook veel andere outsider kunstenaars komen aan bod. Ons raakte in het museum zelf (er is ook een grote beeldentuin) werk van Francis Marshall, geen ‘echte’ outsider, omdat hij een officiële kunstopleiding volgde, maar toch heel verwant. Geen eigen site, maar zie o.a. hier en hier).
Zijn levenswerk dreigde, nadat hij in een verpleeghuis werd opgenomen, langzaam maar zeker te vergaan.
een paar dagen verdwenen. Ik wilde de kleinkinderen er niet direct over bellen, maar na twee weken moest het er toch van komen. Ik vertelde Charlotte de lotgevallen van hun bewoners. Haar reactie was: “Er wonen waarschijnlijk heel veel arme kinderen bij jullie in de buurt.”
Rob van Eeden blog 