Categorie archief: Kunst

OE-reis juni/juli 2016 (deel 2)

Tijdens de volgende etappe bezochten we Le jardin des deux mondes in Quatre-Champs (nummer 32 in de lijst) en Burg Schönewolf in Saarbrücken (nummer 76).

De tuin in Quatre-Champs bood – vanaf de weg – een desolate aanblik: een grote verzameling nauwelijks geordende rommel. Veel van de verticale maaksels waren omgevallen en een boom omgewaaid. Zou er een hevige storm hebben gewoed?
E.e.a. werd bevestigd door de maker Gérald Finot die naar buiten kwam snellen toen we het tuinpad opliepen. Er was inderdaad een storm geweest en van alles omgewaaid en kapot gegaan. Toegang tot de tuin konden we niet krijgen.
En het is de vraag of het ooit nog goed komt met deze OE. Het kan natuurlijk een tijdelijke inzinking zijn geweest, maar Gérald maakte een vermoeide en verwarde indruk, vertelde dat hij zijn andere huis, schuin tegenover de tuin, aan het verkopen was en vroeg ons een andere keer, later, terug te komen.
Zonder verder veel bekeken te hebben vertrokken we, mijmerend over het lot van deze en andere OE’s, als de maker ervan is overleden of niet meer in staat om zijn/haar werk te onderhouden.

Burg Schönewolf
Klik op de foto voor een grotere afbeelding.

In Saarbrücken daarentegen was zeker geen sprake van verval. Daar werd nog druk gebouwd aan het ‘Middeleeuwse slot’ in de achtertuin van Heinz en Hildegard Schönewolf. Op een van te voren afgesproken zondag bezochten we ze.
Het kasteel, tegen de achterwand van hun tuin (een steile rotswand) was al van buiten enigszins te zien. Rondborstige Hildegard begroette ons allerhartelijkst nadat we aan de poort klopten en leidde ons door een propvol atelier naar de eigenlijke achtertuin.

Daar zagen we het slot in zijn volle glorie. Meer dan veertig jaar bouwt de nu tachtigjarige Heinz er al aan. Met echte loodzware granietblokken, cement, hout, dakpannen en ander materiaal.
Hij is niet te stuiten, ook op deze zondag is hij druk bezig. Vooral met de ‘hoofdtoren’ van meer dan 15 meter hoog, die tot stand komt achter de steiger links op de foto.

Hildegard leidt ons -druk vertellend – rond in een wirwar van gangetjes, kamertjes en wenteltrapjes die zich allemaal achter deze gevel bevinden, evenals een heuse visvijver met karpers. Overal reliëfs aan de muren, schilden, wapens, harnassen en wat al niet meer. En niet te vergeten de door Hildegard verzorgde planten op en aan de vensterbanken, balkonnetjes en gevel. Ondanks dat het (binnen) een nogal rommelige indruk maakt, met overal stof, elektriciteitsdraden, bakken met gereedschap en bouwmaterialen, is het begrijpelijk dat deze OE veel bezoek trekt, zelfs als trouwlocatie. Anton Pieck zou het ongetwijfeld ook heel graag bezocht hebben.

Een aardig filmpje is op Youtube (en niet op de site van Henk van Es) te vinden: https://www.youtube.com/watch?v=KS0aHGRz9Mo.

 

Verslagen van OE-reis juni/juli 2016

Toren-Eben-EzerZoals eerder bericht maakte ik afgelopen winter een kaart van Europa met gele stippen erop (meer dan honderd in Nederland, België, Duitsland, Zwitserland en Frankrijk). Die gele stippen staan voor ‘outsider environments’ (OE’s) die de moeite waard leken om te bezoeken. Andere landen volgen hopelijk nog.
Die stippenkaart werd aangevuld door een genummerde lijst met nuttige gegevens van al die plekken, grotendeels ontleend aan de fantastische site van Henk van Es (outsider-environments.blogspot.nl).
In juni en juli maakten Hanneke en ik een reis langs een aantal van die plekken.

  1. Het eerste verslag is te lezen op Het leven is eindig.
  2. Het tweede verslag eveneens op Het leven is eindig

OE-reis juni/juli 2016 (deel 1)

Zoals hier eerder bericht maakte ik afgelopen winter een kaart van Europa met gele stippen erop (bijna honderd in Nederland, België, Duitsland, Zwitserland en Frankrijk). Die gele stippen staan voor ‘outsider environments’ (OE’s) die de moeite waard leken om te bezoeken. Andere landen volgen hopelijk nog.
Die stippenkaart werd aangevuld door een genummerde lijst met nuttige gegevens van al die plekken, grotendeels ontleend aan de fantastische site van Henk van Es (outsider-environments.blogspot.nl). De meest recente lijst, op basis waarvan we deze vakantie maakten, is onderaan dit artikel te downloaden.
In juni en juli maakten Hanneke en ik een reis langs een aantal van die plekken.

(Op weg naar de) Toren van Eben-Ezer
Het kostte wat moeite om de toren te vinden, omdat ik de gps had ingesteld op ‘Fort van Eben-Emael’ en dat is heel wat anders. Toen we de auto daar hadden geparkeerd werd duidelijk dat daar geen toren was, maar een fort. Ook interessant: één van de grootste bunker-complexen van België, waar flink gevochten is aan het begin van de tweede wereldoorlog.
Aanwijzingen van enkele buurtbewoners maakten duidelijk dat het een mooie wandeling was van daar naar de toren, precies aan de andere kan van het dorp. Dat deden we. Het grappige van ongeplande excursies is dat je vaak iets onverwachts tegenkomt. Ongeveer halverwege zagen we rechts van het pad een grasveld met stenen en ijzeren beelden, voornamelijk vrouwen en in de verte een bouwsel in de vorm van een piramide, waar een man aan het werk was.
Onbekende-OEEEven later spraken we hem aan. Een gepensioneerd ondernemer uit Maastricht die hier al jaren aan het beeldhouwen is, veel vrouwenfiguren uit keihard steen (hij noemde het ‘tau’) maar rond zijn atelier ook andere beelden met hout, staal en leer. Heel mooi en ‘a hell of a job’ – leek het ons – om beelden uit die grote stukken keiharde steen te slijpen en houwen. Zijn naam hebben we niet gevraagd. En of het een OE is laten we aan de experts. De plek is op Google Earth te vinden op 50.47.17,59 N / 5.40.09,27 O (als ik het goed heb, in ieder geval daar ergens in de buurt).
O ja, en die piramide bleek een omgekeerde kolentrechter uit een gesloten Limburgse kolenmijn, fraai met ramen erin omgebouwd tot atelier.

Grand-merciEven later kwamen we dit op een boom geplakte stuk karton tegen met een wel heel cynische boodschap. “Hartelijk dank aan de persoon die mijn bijl heeft gestolen. Let op! Misschien staat hij/zij wel achter u. In wat voor wereld we leven! w.g. Wargé Michel” Mooi is dan de Franse taal die hij/zij vermijdt door het vrouwelijke woord ‘personne’.

Maar daarna kwamen we dan toch bij de Toren van Eben-Ezer. Hier geen uitgebreid verslag, omdat op de site van Wim van Es en Wikipedia daarover van alles te vinden is (zie OEE en Wiki).

Toren-Eben-EzerJa, wat moet je van zo’n toren denken, imposant is hij zeker: twintig meter hoog, met een oppervlak van twaalf bij twaalf meter en zeven etages. En… bijna helemaal van vuursteen. Wat een waanzinnige klus moet dat geweest zijn. Ongelofelijk, maar waar!
Op alle etages uitgebreide exposities over werk en denken van Robert Garcet (samen met vele anderen) de bouwer van deze vuursteenkolos.
Op een enkel onderdeel van de exposities na (veel te veel tekst en dat ook nog voor een groot deel op oude rammelende computers) is het niet om aan te zien en door te komen. Ook nog rommelig en slecht onderhouden. De theorieën van Garcet, vervat in een flink aantal dikke boeken, in te zien op een van de etages, lijken niet meer dan een enorme brei van woorden, woorden en nog eens woorden. Een vreemd mengsel van paleontologie, fantasie, getallenleer, bijbel en persoonlijke opvattingen over een volk dat hier miljoenen jaren geleden geleefd zou hebben. Dat alles op basis van weinig en ongeloofwaardig bewijsmateriaal.

Wel informatief en boeiend was een tv-film over zijn leven waarin de maker van de toren uitgebreid aan het woord komt, athéist, pacifist met heldere uitspraken over die onderwerpen die er niet om liegen. Maar waarom dat allemaal in dikke boeken, schilderingen, reliëfs en panelen in honderdvoud, compleet onbegrijpelijk uitgelegd moet worden, ik snap het niet. Na het dak met vier cherubijnen (die de apocalyps zouden aankondigen) en een prachtig uitzicht daalden we af naar de beeldentuin in het grote golvend park om de toren. Met wisselende beeldhouwwerken en b(r)ouwsels van Garcet en veel andere outsiders.
Een bijzondere plek, en dat allemaal onderhouden door een stichting, vrijwilligers, pacifisten, athéisten en esperantisten.

Europa bucket list juni/juli 2016 (De toren staat kort beschreven op nummer 25 van deze lijst).

Watkyne

Afgelopen weekend (1 t/m 4 oktober 2015) werd dan de eerste bucket-list-reis gemaakt. De eerste dag naar Ellezelles (nummer 9 op de bucket list), waarover verslag in deze blog. Het tweede deel naar Fontainebleau volgt binnenkort.
Uitgebreidere informatie, links, foto’s, video’s e.d. over deze bijzondere plek onderaan.

Op de site van Henk van Es las ik dat een plek in Ellezelles, zo’n beetje in Zuid België, op de grens Wallonië/Vlaanderen, niet alleen te bezoeken is, maar dat dit voormalige woonhuis van een outsider-kunstenaar sinds kort ook als gite aangeboden wordt. Dat leek me wel wat, om in en bij een serie follies te verblijven en te slapen. Gevestigd op Paradis 17.
Heel bijzonder was dat inderdaad. We verbleven in het huis van Jacques Vandewattyne (1932-1994), leraar en autodidactisch kunstenaar die zich vooral richtte op wat hij (in een manifest uit 1974) Folk Art noemde, ontleend aan de plaatselijke folklore en geschiedenis van o.a. heksenverbrandingen. Inmiddels ging hij zich Watkyne noemen, Zadkine parafraserend. Door zijn beelden, schilderijen en keramiek en jaarlijkse evenementen daaromheen (zoals een carnevaleske Heksensabbat eind juni) wist hij Ellezelles op te stuwen in de vaart der (toeristische) volkeren. Het hele dorp is vergeven met afbeeldingen, poppen enz. van heksen, duivels, zwarte katten, groene bokken en ga zo maar door. Ook in het huis zijn ze te vinden. Overigens zijn enkele kamers en de keuken opgeknapt, zodat het er goed verblijven is, maar veel van de oorspronkelijke inrichting is er nog te vinden, zoals de foto’s hieronder van keramiek, beschildering van  de wc-deur laten zien.

Huis2

Huis1

 

 

 

 

 

 

 

Nog bijzonderder is de tuin achter het huis, waarin allerlei bouwsels, ateliers, follies, beelden en wat al niet te vinden zijn. Langzamerhand is een groot deel van de objecten overwoekerd of aan het vergaan. Het lijkt me een hele klus voor de familie om zoiets te onderhouden en in goede staat te houden.
Tuin1Tuin2

 

 

 

 

 

 

 

Tuin4
Spannende kinder-speelhuisjes

Tuin3

 

 

 

 

 

 

 

Tuin5
Wedergeboren door Dolores…

 

 

In die tuin zouden we nog wel een tijdje langer hebben willen ronddolen, zo’n overdaad aan beelden, keramiek en follies. Te veel om allemaal in een paar korte bezoeken op te nemen.

 

 

Tuin7
Tuin8

 

 

Maar er is meer, want Watkyne heeft een groot deel van zijn beelden willen delen met de plaatselijke bevolking door de aanleg van het ‘Pad der geheimzinnigheid’, een niet-alledaagse wandeling van 6 km door de mooie heuvelstreek rond Ellezelles. Uit de grote folder met plattegrond en toelichting op de tientallen beelden langs deze route: “Jaren heb ik van dit artistieke en folkloristische ongewone pad gedroomd: beelden neerzetten in de volle natuur, langs een pad.” Het werd in 1984 opengesteld en is nog steeds redelijk goed onderhouden, alhoewel ook hier blijkt hoe moeilijk is om beelden van schuim, kippengaas en cement over de tientallen jaren goed te houden. Vooral de beelden van metaal-afval lijken onaangetast. De wandeling is te koop bij de plaatselijke VVV, en ook als je niet in het huis wilt/kunt verblijven de moeite waard.

Pad1Pad2

 

 

 

 

 

 

 

Pad3

Pad4
En als je aan het einde van je wandeling zin mocht hebben in een portie echte Vlaamse frieten, ga dan naar de frituur op het kerkplein van Ellezelles. Neem de kleinste portie! Wij namen – niets vermoedend – twee keer een ‘medium’ waarmee per portie zeker een gezin met drie kinderen in de puberteit gevoederd had kunnen worden.

Meer informatie

Europa bucket list – 3 – (eerste pagina)

Grappig, de vergankelijkheid van de plekken waarnaar ik op zoek ben past goed op dit blog. Als er iets eindig is, dan zijn het wel de outsider-art plekken waar we naar op zoek en door gefascineerd zijn.
Vandaag plaats ik hier de eerste pagina van de Europa bucket list met de bedoelig er nog velen te laten volgen. Met als toelichting:

  • Europa is groot, ik begin met Nederland, België en Frankrijk, in omgekeerde volgorde, omdat we dit najaar voor een langere tijd naar Frankrijk hopen te reizen.
  • De lijst bestaat uit genummerde ‘plekken’ in de volgorde dat ik ze vind. Elk nummer krijgt een geel stickertje op de kaart van Europa, zodat – als we naar of in een bepaalde streek zijn – plekken makkelijk gevonden kunnen worden, zonder daar nog (af en toe best ingewikkelde) reseach te doen.
  • Bij elke plek staat een korte omschrijving en nuttige informatie, verder zonder extra’s en foto’s. Die is (bijna altijd) te vinden via de genoemde links of boeken.

Als bronnen gebruik ik vooralsnog:

  • Het eerder genoemde boek Follies (1995) van Wim Meulenkamp voor Nederland en België
  • Fantasy Worlds (1999) van Deidi von Schaewen & John Maizels, een dik fotoboek met meer dan honderd uitgebreide beschrijvingen plus prachtige foto’s van over (bijna) de hele wereld. Er zijn verschillende versies van dit boek, ook een van 2007, dat ik niet heb.
  • Op internet is ook veel te vinden. Twee sites springen er voorlopig uit. Outsider Environments Europe van de Amsterdammer Henk van Es. Ongelofelijk wat die man allemaal bij elkaar heeft weten te zetten. Mooi overzichtelijk, op allerlei manieren te benaderen met goede teksten, foto’s en verwijzingen naar een ‘mer à boire’ aan sites, boeken en artikelen. Plus Facebook en Flickr pagina’s.
  • Spaces, met bijna 600 plekken wereldwijd die redelijk goed gedocumenteerd zijn. Bijzonder is dat hier ook op kaarten gezocht kan worden, waar uit blijkt dat deze site lang niet zo compleet is als de eerstgenoemde, zeker niet voor Frankrijk.
  • Overigens beging ook duidelijk te worden dat internet een onuitputtelijke bron is op dit gebied. Zo ontdekte ik net (om maar eens iets te noemen): Zaans Groen, met heel bijzondere tuinen, parken en wat al niet meer.

En hier is ie dan, Pagina 1 van de Europa bucket list.

Europa bucket list – 2

Eerst zal ik maar eens proberen te omschrijven wat er op die Europese bucket list gaat komen.
Sinds een paar jaar ben ik lid van de DonderbergGroep, die zich (zoals ze zelf omschrijven) richten op follies, tuinsieraden en vermaaksarchitectuur. Zeg maar gekke, fantasierijke bouwsels in en om tuinen.
Ik had eerder kennis gemaakt met follies door het boek Follies, bizarre bouwwerken in Nederland en België, door de voorzitter van die club: Wim Meulenkamp. Een leuk boek, bijzonder geschreven, met (per provincie) flinke aantallen van die follies, tuinsieraden en bouwsels. Hanneke en ik hebben er al menigeen bezocht, soms ook met teleurstellend resultaat, want het boek is twintig jaar oud. Het lot van veel follies is dat ze de tand des tijds niet overleven. Daarvoor zet de DonderberGroep zich ook in, inventarisatie, behoud, conservatie en restauratie. Op hun site is (o.a. bij Fotozoeker) al heel veel te vinden, vooral in Europa.

Door aan excursies mee te doen en door het lezen van het blad PorteFolly zijn Hanneke en ik er inmiddels achter dat maar een deel van die follies ons vooral interesseert. Follies zijn vaak aangelegd in tuinen van rijke lieden, een tempeltje, een grot, een torentje etc. Wel aardig, maar eigenlijk toch vrij ‘gewoon’, want ontworpen door architecten of wat daar voor door moest gaan, en gebouwd door professionals in opdracht van de rijke heren en dames om zo hun tuin te verfraaien en bezoekers te imponeren.
Wij zijn meer gecharmeerd door bouwsels die gemaakt zijn door – vaak – eenzame, vreemde, fantasierijke lieden die hun tuin of huis helemaal veranderen door er van alles in te bouwen, tegenaan te plakken etc. picassietteHet mooiste voorbeeld wat we daarvan tot nu toe gezien hebben is het huis en de tuin van Picassiette in Chartres. Een bijzonder boekje over dit ‘aardse paradijs’ van Picassiette is geschreven door Maarten Kloos: Le paradis terrestre de Picassiette.

Waar ik nu mee bezig ben is om dat soort plekken, waarvan er honderden in Europa zijn, op één kaart aan te geven. Ik ben nog maar net begonnen, vijf plekken staan op de kaart en (genummerd) in een lijst beschreven. Nu ik er eenmaal ingedoken ben, blijken er vele bronnen te zijn, in boeken en op internet, want we zijn zeker niet de eersten die een dergelijke inventarisatie maken.
Doel is om er in de tijd (die ons nog rest…) een flink aantal van te bezoeken.
(wordt vervolgd)

Kaart-Europa

Europa bucketlist – 1

Europese Road MapNu ik de zeventig nader is het misschien tijd om een bucket list te maken. Je weet maar nooit. Er zijn nog wel een paar dingen die ik wil doen, meer oplossen eigenlijk, voordat ik dood ga, maar dit is niet de plaats om daarover te praten/schrijven. Dat moet met de personen in kwestie.

Wel wil ik hier verslag doen van een lijst die ik nu aan het maken ben. Eigenlijk deed ik dat al jaren, maar niet erg systematisch, op allerlei lijstjes en met allerlei foldertjes, krantenknipsels en dergelijke. Maar dat werkte niet echt, want wanneer ik die aantekeningen etc. nodig had, waren ze niet bij de hand. Daar gaat nu verandering in komen.
(wordt vervolgd)

Niet helemaal in vorm…

Sinds enkele maanden wonen we in het centrum van Den Haag, in een wijkje genaamd… Eden, waarover later meer. We verkennen onze nieuwe woonomgeving te voet. Vlakbij is bijvoorbeeld de Hofvijver, waar we natuurlijk al vele malen omheen en langs zijn gelopen, maar toch ontdekte ik iets nieuws, dat daar overigens al meer dan negentig jaar aanwezig is.
In 1923 werden, op advies van Berlage, de huizen langs de zuidkant van de Hofvijver (de kant van de Gevangenpoort) gesloopt om een betere toegang voor autoverkeer tot de stad mogelijk te maken. Berlage ontwierp daarbij de bekende fraaie zuil met tegelwerk van Ingen-Housz. Ik vermoed dat het hekwerk om dat deel van de vijver dat toen geplaatst werd, ook door Berlage ontworpen is. Het sluit goed aan bij de zuil, maar zeker weten doe ik het niet. Op de hoeken van de vijver kun je op een bank over de vijver uitkijken.
Wat me daarbij (eerst aan de oostkant, op de foto hieronder) opviel was het rode ornament in het hekwerk. Je moet er echt even voor gaan zitten en studeren, maar dan is duidelijk dat het kwart linksonder niet gelijk is aan de overige delen. De smid moet een stuk ijzer tekort zijn gekomen en gedacht hebben: “Jammer dan, maar dat valt toch niemand op.”

Ornament-oost

Nog grappiger is dat het ook aan de westkant (foto hieronder) niet helemaal klopt. De spiralen eindigen in een soort lob, maar ook hier is het kwart linksonder niet helemaal ‘in vorm’. Was het zaterdagmiddag, toen de smid vroeg naar huis (of de kroeg) wilde? Of misschien maandagochtend?

Vreemd eigenlijk. Bij het ontwerp en de constructie van de nieuwe doorgang, het hekwerk en de zuil moeten  nogal wat mensen betrokken zijn geweest: opdrachtgevers, ambtenaren van de gemeente Den Haag, Berlage, de uitvoerenden, hun leidinggevenden en vele anderen. Heeft niemand dit gezien? Of wel gezien en gedacht: “Och, laat maar zitten…”?
Zou zoiets nog uit te zoeken zijn? Wie is de man/vrouw die mij dat zeggen kan?

Ornament-west

Oh, die Bing toch…

(ontleend aan Facebook-bericht, vertaling vanuit het Japans):

Schrijver, berg Yamasaki, ik gestorven. De begrafenis van zo’n grote en invloedrijke zei ook privé ceremonie.
I ‘m going to zelf goed weet, gepubliceerd in vastklampen wilde u kunt deelnemen aan… bij de minst begrafenis als, in het algemeen, ik net als de mensen dacht dat ik vraag me af als gewoon aangeraakt Yamazaki… meesterwerk, maar vooral na het lezen van ‘ongebroken’ wanneer en indien, op elk gewenst moment waar de kans op (natuurlijk en samenwerken om te bepalen dat) niet weet, dacht dat ernstig vastbesloten grootte alleen om de gelegenheid te stellen gebogen…!
http://bit.ly/1aDHqlb (Vertaald door Bing).